Futures of Democracyفا
موافقممخالفم

تنوع بیشتر در خیابان‌ها

+−

دیدنِ هم، آسان‌تر

+−

احترام به تفاوت‌ها

+−

همین‌جا می‌مانم

+−

اول اقلیم، کمتر پرواز

+−

مسئولِ خانواده‌ام

+−

رفتن برای زندگی بهتر

+−

سفر آسان، سکونت دشوار

+−

پول عادلانه‌تر تقسیم شود

+−

جایم را عوض می‌کنم

+−
۱۰۰٪

آزادی حرکت برای همه؟!

یک سند سفر جهانی، بی‌ویزا، برای همه.

تصور کن تو و همهٔ مردم زمین یک سند سفر جهانی دارید که هیچ ویزایی نمی‌خواهد. با آن همه می‌توانند آزادانه حرکت کنند و هرجا خواستند ساکن شوند. با کدام جمله‌ها بیشتر موافقی؟ کدام‌ها را رد می‌کنی؟ خطت را از دیوار تا دیوار بکش.

ده جمله؛ با هر کدام موافقی یا مخالف. طنابت روی دیوار کنار ۷۰ طناب دیگر می‌نشیند.

The ground · Passports and borders

Who is on the way?

Next

قفسه

گذرنامه‌ها، واقعی و خیالی

گذرنامهٔ ایران · رتبهٔ ۹۵ در جهان

از ۲۲۷ مقصد جهان، با این گذرنامه به ۴۵ مقصد بدون ویزا یا با ویزای فرودگاهی می‌رسی؛ به ۱۸۲ مقصد نه.

هر مربع یک مقصد · شاخص گذرنامهٔ هنلی، ژانویهٔ ۲۰۲۶

  • تاریخ · ۱۳۵۸ تا امروز

    بزرگ‌ترین میزبان

    از ۱۳۵۸ به این سو، ایران یکی از بزرگ‌ترین میزبان‌های پناهندگان جهان بوده است. امروز نزدیک چهار میلیون افغانستانی با وضعیت‌های حقوقی گوناگون در ایران زندگی می‌کنند؛ بیشتر در شهرها و حاشیه‌ها. در ۱۴۰۴ حدود ۱٫۸ میلیون نفر از ایران به افغانستان بازگشتند؛ به گزارش کمیساریا، دوسوم به اجبار. بسیاری از آن‌ها همین‌جا به دنیا آمده بودند.

  • شیء · از دههٔ ۱۳۸۰

    کارت آمایش

    کارت آمایش سندی است که وزارت کشور به افغانستانی‌های ثبت‌شده می‌دهد: اجازهٔ اقامت موقت، دسترسی محدود به مدرسه و بیمه، و کار در شغل‌های معین. هر چند سال باید تمدید شود. ثبت‌نام است، نه شهروندی: دارنده‌اش می‌تواند بماند، اما رأی نمی‌دهد، ملک نمی‌خرد و هر بار در ایست بازرسی باید توضیح بدهد.

  • شیء · ۱۴۰۵

    گذرنامهٔ ایرانی

    در شاخص گذرنامهٔ هنلی ۲۰۲۶، گذرنامهٔ ایران در ردهٔ ۹۵ ایستاده و به حدود ۴۵ مقصد بی‌ویزا یا با ویزای فرودگاهی می‌رسد. ژاپن و سنگاپور به بیش از ۱۹۰ مقصد می‌رسند. گذرنامه سندی است که در آن، بدون این‌که کاری کرده باشی، تعیین می‌شود جهان چقدر برایت باز است.

  • ایده · دههٔ ۱۳۶۰ تا امروز

    ایرانِ بیرون از ایران

    برآوردها می‌گویند نزدیک چهار میلیون ایرانی بیرون از ایران زندگی می‌کنند؛ در لس‌آنجلس، تورنتو، هامبورگ، استانبول، دبی. هر سال پزشکان، مهندسان و دانشجویانی می‌روند که «مهاجرت نخبگان» نامیده می‌شود. برای خیلی‌ها مهاجرت خودش یک کنش سیاسی است: وقتی نمی‌شود رأی داد، می‌روند. برای بقیه، رفتنِ یک عزیز، خالی شدن یک صندلی سر سفره.

  • ایده · ۲۰۱۸

    آخرین راه: گذرنامهٔ اقلیمی؟

    از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۷ هر سال ۲۵ تا ۳۰ میلیون نفر به دلیل سیل یا خشکسالی از خانه‌شان آواره شدند؛ بیشتر درون کشور خودشان. در ایران، خشک شدن تالاب هامون و ریزگردهای سیستان روستاها را خالی کرده و مردم خوزستان و اصفهان با رفتنِ آب، می‌روند یا می‌مانند. برای همین شورای مشورتی آلمان برای تغییرات جهانی پیشنهاد «گذرنامهٔ اقلیمی» داد: حق ورود و اقامت برای کسانی که خانه‌شان را به گرمایش باخته‌اند، به‌ویژه در کشورهایی که بیشترین سهم را در گرمایش داشته‌اند.

  • تاریخ · ۱۹۲۲

    گذرنامهٔ نانسن

    «ایده از من است، فریتیوف نانسن. در ۱۹۲۲ گذرنامهٔ ویژه‌ای طراحی کردم. به آدم‌هایی که در پی جنگ جهانی اول بی‌تابعیت شده بودند، امکان ورود به ۵۲ کشور می‌داد.»

  • پرسش

    پول، ویزا، استخر

    شمار فزاینده‌ای از آدم‌ها، به‌ویژه از اروپا و آمریکا، تصمیم می‌گیرند از هرجای جهان دورکاری کنند. به آن‌ها «کوچ‌نشین دیجیتال» می‌گویند. بعضی کشورها ویزایشان را با این شکل تازهٔ کار تطبیق داده‌اند. ایرانی‌های بسیاری هم از استانبول یا تفلیس برای شرکت‌های خارجی دورکاری می‌کنند، چون کارت بانکی و اینترنت آن‌جا کار می‌کند. آزادی حرکت برای کسانی که پول و گذرنامهٔ درست دارند؟ یا برای همه؟

  • پرسش

    گذرنامهٔ خیالی چیست؟

    گذرنامه‌های خیالی سند رسمی نیستند و مثلاً در مرز پذیرفته نمی‌شوند. آنچه برای دارنده اهمیت دارد ایده‌ای است که به گذرنامه گره خورده و حس تعلق به یک جمع. گذرنامهٔ خیالی نوعی بیانیه است: می‌گوید جهان چطور باید باشد.

  • شیء · از ۲۰۰۸

    گذرنامهٔ جهانیِ قطب جنوب

    «تغییر اقلیم مرز نمی‌شناسد»؛ این شعار گذرنامهٔ جهانی قطب جنوب است، کار گروه هنری استودیو اورتا. از ۲۰۰۸ این گذرنامهٔ خیالی را در کارزارهایی در سراسر جهان توزیع می‌کنند. حدود ۳۵ هزار نفر آن را دارند. دارنده متعهد می‌شود از حقوق بشر و محیط زیست دفاع کند.

    بدون مرز

  • تاریخ · ۱۹۴۸

    بی‌تابعیتیِ خودخواسته، به نشانهٔ اعتراض

    شهروند جهان با گذرنامهٔ جهانی باید بتواند هرجا برود. گری دیویس (۱۹۲۱–۲۰۱۳) این ایده را در ۱۹۴۸ در برابر سازمان ملل در پاریس اعلام کرد و هم‌زمان از تابعیت آمریکایی‌اش گذشت. خلبان سابق بمب‌افکن دیگر نمی‌خواست به کشوری تعلق داشته باشد که جنگ راه می‌اندازد.

  • شیء · امروز

    ۱۰۰٪ دسترسی به جهان

    «مرجع خدمات جهانی» که گری دیویس بنیان گذاشت، هنوز گذرنامهٔ جهانی صادر می‌کند. طبق توضیح رسمی‌اش، این سند حق ذاتی و سلب‌ناشدنیِ آزادی هویت و حرکت را تأیید می‌کند. چند کشور گاهی آن را پذیرفته‌اند؛ بیشترشان نه.

    شیء: مرجع خدمات جهانی. جلد به انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی، روسی، عربی، اسپرانتو و چینی.

  • پرسش

    همه‌جای جهان خانهٔ آدم باشد؛ آرمان‌شهر؟

    این آرزو برای آینده الهام‌بخش خیلی‌هاست. متن‌های نظری بسیاری دربارهٔ حرکت بی‌قید و انتخاب آزاد محل زندگی نوشته شده. اما تا امروز فقط چند آرمان‌گرا برای تحقق آرمان‌شهر بزرگِ آزادی حرکت جهانی کار کرده‌اند.

The ground · Who is on the way?

An Iranian passport reaches forty-five destinations, a Japanese one a hundred and ninety-three. Ten statements on the freedom to move, five passports, and cards from the Afghans of Iran to the Iranians abroad.

Who is on the way?

Tehran today, Istanbul or Toronto tomorrow. No problem; at least for a small part of the world's people. Most face barriers that are more or less impassable: a passport that reaches fewer than fifty destinations without a visa, the embassy queue, «visa refused». Iran is both a country of emigration and one of the world's largest hosts of refugees. How could the chance to move, the freedom to choose where to live, and the possibility of staying in one place be shared more fairly? Behind us are centuries in which colonial powers and nation states decided the world's fate; that still shapes how people move. But what lies ahead? Can we imagine a world where everyone moves freely and feels at home wherever they are?

Written by us

Sources

  • The Iranian passport in the Henley index: rank 95; about 45 destinations visa-free or with a visa on arrival — Henley Passport Index, Dey 1404 (January 2026)
  • Afghans living in Iran: about 4 million with varied legal statuses — UNHCR; ACAPS, ۱۴۰۵
  • Iranians abroad: about 4 million; other estimates higher — Foreign Ministry; Iran Migration Observatory, ۱۴۰۳(cited)

Freedom of movement for all?! What do you think?

Imagine you and everyone on earth had a world travel document that needs no visa. With it everyone could move freely and settle wherever they wished. Which statements do you agree with most? Which do you reject? Pull your line from wall to wall.

— منتظر تنوع بیشتری در خیابان‌ها هستم، و دکمه‌ای در گوشم که همهٔ زبان‌ها را برایم ترجمه کند.

— این‌که خانواده و دوستان در سراسر جهان پخش باشند برایم تازه نیست. خوب و مهم است که آدم‌ها آسان‌تر بتوانند به دیدن هم بروند.

— امیدوارم آدم‌ها، هرجا که هستند، تفاوت‌هایشان را به رسمیت بشناسند و با هم محترمانه رفتار کنند.

— وطنم برایم مهم است. می‌خواهم همین‌جا که هستم بمانم.

— نگران اقلیمم و امیدوارم آدم‌ها آن‌وقت حتی بیشتر از این پرواز نکنند.

— در برابر خانواده و دوستانم مسئولم و حتی اگر بخواهم نمی‌توانم همین‌طوری جایم را عوض کنم.

— همهٔ کسانی را که از این امکان برای بهتر کردن زندگی‌شان استفاده کنند درک می‌کنم.

— سفر آسان برای همه خوب است، اما فکر می‌کنم این‌که هرکس بتواند هرجا ساکن شود خیلی دشوار باشد.

— برای این‌که همه بتوانند جابه‌جا شوند، پول باید عادلانه‌تر تقسیم شود. با سهم دادن مشکلی ندارم.

— می‌توانم به‌راحتی تصور کنم که محل زندگی‌ام را بیشتر عوض کنم.

From the exhibition

The passports on the shelf

ایران: ردهٔ ۹۵، ۴۵ مقصد بی‌ویزا یا با ویزای فرودگاهی

افغانستان: ردهٔ ۱۰۶، ۲۵ مقصد بی‌ویزا یا با ویزای فرودگاهی

ترکیه: ردهٔ ۵۰، ۱۱۶ مقصد بی‌ویزا یا با ویزای فرودگاهی

امارات: ردهٔ ۸، ۱۸۵ مقصد بی‌ویزا یا با ویزای فرودگاهی

ژاپن: ردهٔ ۲، ۱۹۳ مقصد بی‌ویزا یا با ویزای فرودگاهی

From public sources

Sources

  • The Iranian passport in the Henley index: rank 95; about 45 destinations visa-free or with a visa on arrival — Henley Passport Index, Dey 1404 (January 2026)
  • The passports compared: Afghanistan 106 and 25 · Turkey 50 and 116 · Emirates 8 and 185 · Japan 2 and 193 (rank and destinations, rounded) — Henley Passport Index, Dey 1404(cited)

Sources of the shelf's cards

The largest host: UNHCR, returns reports, 2025 and 2026.

The Amayesh card: Object: an Amayesh card, Bureau for Aliens and Foreign Immigrants Affairs.

The Iranian passport: Henley Passport Index, January 2026.

Iran outside Iran: Estimates of the Foreign Ministry and the Iran Migration Observatory.

The Antarctic World Passport: Object: the Antarctic World Passport, 2008. By permission of Lucy and Jorge Orta.

100% access to the world: Object: World Service Authority. Cover in English, French, Spanish, Russian, Arabic, Esperanto and Chinese.

Written by us

Sources

  • Afghans living in Iran: about 4 million with varied legal statuses — UNHCR; ACAPS, ۱۴۰۵
  • Returns to Afghanistan in 1404: about 1.8 million from Iran; two thirds under compulsion — UNHCR, Azar 1404
  • The Amayesh card: temporary residence document of registered Afghan nationals; renewed periodically — Bureau for Aliens and Foreign Immigrants Affairs, Interior Ministry, ۱۴۰۵
  • The Iranian passport in the Henley index: rank 95; about 45 destinations visa-free or with a visa on arrival — Henley Passport Index, Dey 1404 (January 2026)
  • Iranians abroad: about 4 million; other estimates higher — Foreign Ministry; Iran Migration Observatory, ۱۴۰۳(cited)
  • The world's flood and drought displaced: 25 to 30 million a year, 2008 to 2017 — Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC), ۲۰۱۸(cited)

Now / in a free Iran

  • Now

    An Iranian passport reaches about forty-five destinations visa-free, rank ninety-five.

    The Iranian passport in the Henley index، Dey 1404 (January 2026)

    In a free Iran

    Turkey's passport, a country of similar income, reaches a hundred and sixteen; the Emirates' a hundred and eighty-five.

    The passports compared، Dey 1404

    The gap: seventy-one doors.

Every number on the «now» side is from the site's fact sheet; every number on the «in a free Iran» side is a real figure from a free country or an international body, not a wish.

For discussion

  1. Which statement on the wall was hardest for you? Why?
  2. If your passport opened the whole world, would you stay or go? What keeps you?
  3. In which of the neighbourhood's decisions should your Afghan neighbour have a say?

In the same theme · The ground

What can be done · The ground

  • Know your home's water use

    On the water bill, compare each person's daily use with the plan's 130 litres. A five-minute shower and a closed tap while brushing are one household's share of a dam.

  • Open data

    The Statistical Centre of Iran and the municipalities' open data portals have public tables: population, housing, water, air. Draw one chart for your own neighbourhood and show a neighbour.

  • Repair rather than throw away

    The neighbourhood repairman, repair cafés and e-waste recycling centres. The old phone at the back of the drawer holds gold, copper and cobalt; give it to recycling, not the bin.

Next: All these things, what for?

Next
آینده‌های دموکراسی · ایران۱۴۰۵
آینده‌های
دموکراسی
پانزده تجربه دربارهٔ آینده‌های دموکراسی در ایران
۰۰۰